Ay sonunda defter tutmuyorsa, fark çoğu zaman tek bir büyük hatadan değil, tezgâhta her gün tekrarlanan küçük kayıt alışkanlıklarından çıkar. Bu yazıda önce hatanın nereden geldiğine, sonra GoldMath’te bir işlemin baştan sona nasıl girildiğine bakıyoruz.
Sorun: elle girilen her değer bir hata payı
Has ve işçilik hesabını çoğu program kendisi yapar. Geriye kalan hata payı elle yapılan giriş ve aktarımlardır: yanlış tuşlanan bir rakam, ters seçilen bir yön, hesap makinesinden deftere geçerken kayan bir basamak. GoldMath bu elle girişleri azaltacak biçimde kurulmuştur; masaüstünde terazi bağlıysa brüt gram tartıdan satıra kendiliğinden dolar.
Hata en çok nerede yapılıyor?
- Yön. Alınan ile verilen karıştırılabilir; rakam doğru olsa bile bakiye ters yöne gider. GoldMath’te yönü işlem tipi belirler.
- Gram ve has. Gram elle yazılır, has karşılığı hesap makinesinden geçirilir; her aktarımda yanlış tuşlama ya da kayan bir basamak mümkündür. Terazi bağlıysa gram tartıdan gelir, has karşılığı satırda anında hesaplanır.
- İşçilik. Oran her seferinde yeniden girilir, milyem ile santim hesabı birbirine karışabilir. GoldMath adet alanına göre santim ya da milyem hesabını kendisi seçer; müşteriye tanımlı işçilik ise kendiliğinden dolar.
- Nakit. Altınla birlikte alınan ya da verilen para ayrı bir kayda yazılır. Nakit → Altın gibi tipler ikisini tek belgede işler.
Hiçbiri tek başına büyük değildir. Ama günde onlarca işlemde, ay sonunda açıklanamayan bir farka dönüşür.
GoldMath'te çözüm
Önce doğru işlem tipi
GoldMath’te işlem, müşterinin sayfasından ya da ana sayfada F2 ile açılan küçük pencereden başlar. Önce müşteriyi, sonra işlem tipini seçersiniz. Her tipin arkasında sabit bir hesap mantığı vardır: yönü, hangi hesabın artıp hangisinin azaldığını siz düşünmezsiniz.
Tezgâhta en sık kullanılanlar:
| Durum | İşlem tipi |
|---|---|
| Müşteri altın getirdi | Altın Alındı |
| Müşteriye bilezik, kolye sattınız | Altın Verildi |
| Bozuk ya da eski altın aldınız | Altın Alındı - Hurda |
| Borcunu nakitle ödedi | Nakit Alındı |
| Nakit ödeyip altın aldı | Nakit → Altın |
| Altın bozdurup nakit aldı | Altın → Nakit |
| Dolar, euro getirdi | Döviz Alındı |
Miktar ve milyem yeter
Altın satırlarında yalnızca brüt gramı ve milyemi yazarsınız. Has karşılığı, işçilik ve satırın toplamı siz yazarken hesaplanır:
İşçilik, milyemle (g) = Miktar (g) × İşçilik milyemi ÷ 1000
İşçilik, santimle (g) = Adet × Santim × 0,01
Adet alanını doldurduğunuzda işçilik santime geçer, boşalttığınızda milyeme döner.
Örnek
Ajda Bilezik, 25,40 g, 916 milyem, işçilik 55 milyem
Has = 25,40 × 916 ÷ 1000 = 23,27 g
İşçilik = 25,40 × 55 ÷ 1000 = 1,40 g has
Satırın toplamı = 24,66 g has
Yüzük, 3 adet, işçilik 65 santim
İşçilik = 3 × 65 × 0,01 = 1,95 g has
Aynı müşteriden birden çok parça
Bir müşteriden on ayrı parça geldiğinde on ayrı işlem açmazsınız. Masaüstünde giriş tablosu Excel gibi çalışır:
- Enter ile hücreden hücreye geçersiniz; satır bitince yeni satır kendiliğinden açılır.
- F2 yeni satır ekler, F5 tabloyu sıfırlar, Ctrl + Enter hepsini birden kaydeder.
- Tablonun altında toplam miktar, toplam has ve toplam işçilik siz yazdıkça güncellenir.
Telefonda aynı iş kalem kalem ilerler: her parçayı formdan ekler, listede biriktirir, en sonda tek seferde kaydedersiniz. Bir partideki satırlardan biri hatalıysa hiçbiri kaydedilmez; yarım kalmış fiş oluşmaz.
Nakit ve dönüşümler
Müşteri nakit ödeyip altın aldıysa bunu iki ayrı işlem olarak yazmanıza gerek yok. Nakit → Altın tek belgede altın girişini ve nakit çıkışını birlikte işler. TL tutarını ve gram kurunu girdiğinizde has gram kendiliğinden hesaplanır; tersini de yapabilirsiniz. Kur alanının yanındaki rozetten güncel alış ya da satış fiyatını tek dokunuşla alana yazarsınız. Döviz ile altın arasındaki dönüşümler de aynı mantıkla çalışır.
Hata yaptıysanız
- Düzenleyin. Kayıtlı işlemi açtığınızda bütün kalemler giriş ekranına geri yüklenir. Belge numarası değişmez; müşterideki fişle kaydınız uyumlu kalır.
- Yanlış müşteriye girdiyseniz kopyalayın. Masaüstünde işlemi doğru müşteriye, gerekirse ters yönüyle kopyalar, ardından yanlış olanı silersiniz.
- Yanlışlıkla sildiyseniz geri getirin. Silinen işlem kaybolmaz; masaüstünde Ayarlar → Log İzleme’den muhasebe etkisiyle birlikte geri yüklenir.
Gün sonunda
Girdiğiniz her işlem kasaya, müşterinin bakiyesine ve raporlara anında yansır. Akşam 19:00’da gelen gün sonu özeti günün hareketini tek ekranda toplar.